MAREJEO YA HUKUMU YA LISSU: Lissu alivyofungwa jela kwa uchochezi badala ya uhaini – 1

Dar es Salaam/Moshi. Mahakama Kuu imemhukumu Mwenyekiti wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (Chadema), Tundu Lissu, kutumikia kifungo cha miaka minne jela kwa kosa la uchochezi, badala ya kosa la uhaini lililokuwa linamkabili, huku ambayo imeibua mijadala yenye hisia tofauti katika vijiwe na majukwaa mbalimbali ya mitandao ya kijamii. Kutokana na mijadala hiyo, tunawaletea mfululizo wa mapitio ya hukumu hiyo hatua kwa hatua, kueleza namna mahakama ilivyofikia hatua ya kumuona kuwa hana hatia ya kosa la uhaini aliloshtakiwa nalo, kumtia hatiani na kisha kumhukumu kwa kosa la uchochezi, ambalo hakuwa ameshtakiwa nalo. Lissu alikamatwa na Polisi Aprili 9, 2025, mjini Mbinga, mkoani Ruvuma, na alifikishwa mahakamani kwa mara ya kwanza Aprili 10, 2025, katika Mahakama ya Hakimu Mkazi Kisutu, Dar es Salaam, akasomewa shtaka la uhaini chini ya Kifungu cha 39(2)(d) cha Kanuni ya Adhabu. Alidaiwa kulitenda kosa hilo Aprili 3, 2025, katika Wilaya ya Kinondoni, jijini Dar es Salaam, akiwa chini ya kiapo cha utii kwa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na akiwa ndani ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Katika maelezo ya shtaka, alidaiwa siku hiyo alitengeneza nia ya kuchochea umma ili kuzuia Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2025, kwa lengo la kuitisha Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, kwa kutamka na kuchapisha maneno kupitia Jambo TV kuwa: “Wanasema kitu kimoja sahihi hapa, wanasema hivi, msimamo huu unaashiria uasi. Ni kweli, ni kweli kwa sababu tunasema tutazuia uchaguzi, tutahamasisha uasi, hiyo ndiyo namna ya kupata mabadiliko. “Kwa hiyo tunaenda kukinukisha... sana sana huu uchaguzi tutauvuruga, tutauvuruga huu uchaguzi kwa sababu tunaenda kukinukisha vibaya sana,” mwisho wa kunukuu. Lissu, alikanusha mashtaka hayo. Kesi hiyo ilisikilizwa na jopo la majaji watatu, Dunstan Ndunguru (kiongozi wa jopo), James Karayemaha na Ferdinand Kiwonde, katika Mahakama Kuu, Masjala Ndogo ya Dar es Salaam. Baada ya mahakama kusikiliza mashahidi 17 wa upande wa mashtaka na watano wa utetezi, akiwemo Lissu mwenyewe, katika hukumu yake ya Novemba 6, 2026, ilimuona hana hatia ya shtaka la uhaini, lakini ikamtia hatiani kwa kosa dogo la uchochezi, kumhukumu kifungo cha miaka minne jela. Katika kufikia hitimisho hilo, mahakama ilianza kwa kurejea ushahidi wa mashahidi wa Jamhuri, wa utetezi pamoja na hoja za pande zote, ambao ndio uliokuwa msingi wa hukumu hiyo. Shahidi wa kwanza Shahidi wa kwanza wa Jamhuri (PW1), Kamishna Msaidizi wa Polisi (ACP) George Bagyemu, alidai Aprili 4, 2025, akiwa Kaimu Mkuu wa Upelelezi (DZCO) Dar es Salaam, alioneshwa video kwenye chaneli ya Jambo TV ya YouTube na PW2. Kwa mujibu wa ushahidi wake, klipu hiyo ilimuonesha mshtakiwa akizungumzia Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2025 na kubainisha kauli zenye maneno ya kukinukisha na kuasi, ambazo ndizo zilizokuwa kiini cha kufunguliwa kwa mashtaka ya uhaini dhidi ya Lissu. Alidai alielewa kuwa mshtakiwa alikuwa akisema kwamba ataendeleza uasi, kuzuia uchaguzi na kusababisha usumbufu mkubwa, na kwamba kauli hizo zilionekana kuwa na vipengele vya uhalifu. Hivyo, aliamuru kufunguliwa kwa jalada la uchunguzi wa awali kwa lengo la kubaini kwanza kama video hiyo ilikuwa halisi, na pia kuthibitisha iwapo Jambo TV ndiyo iliyoirekodi na kuichapisha. Aprili 6, 2025, aliwasiliana na mkuu wa Jambo TV, aliyethibitisha kuwa kipande hicho cha video kilikuwa halisi na kilirekodiwa na mfanyakazi wa Jambo TV aliyekuwa shahidi wa kificho, PW17. Baadaye alijua kwamba maelezo ya shahidi huyo PW17, aliyepewa utambulisho wa P, yalikuwa yamerekodiwa na kadi ya kuhifadhia data (memory card) iliyokuwa na rekodi hiyo ilikuwa imepatikana. Aprili 7, 2025, alimwagiza PW2 kupakua klipu ya video hiyo kwa ajili ya uchunguzi wa kitaalamu. Video hiyo iliyopakuliwa iliwekwa chini ya uangalizi wa mtunza vielelezo. Pia alipokea kadi halisi ya kuhifadhia data pamoja na nyaraka zinazohusiana nayo kutoka kwa wachunguzi. Kwa mujibu wake, klipu hiyo ya video haikutengenezwa wala kubuniwa kwa njia ya udanganyifu, bali ilikuwa halisi. Baada ya kutazama klipu nzima yenye muda wa takriban saa tatu, alielekeza kuwa jalada tofauti kuhusu kosa linalodaiwa la uhaini lifunguliwe sambamba na jalada lingine linalohusiana na uchapishaji wa taarifa za uongo. Kwa maelezo yake, kauli za mshtakiwa zilikuwa za uhaini kwa kuwa zilionesha nia ya kuitisha Serikali kwa kupinga utekelezaji wa sheria zinazosimamia uchaguzi mkuu hasa, aliegemea kwenye nia inayodaiwa ya mshtakiwa ya kuchochea uasi, kuzuia uchaguzi mkuu na kusababisha vurugu kubwa. Kwa msingi huo, alihitimisha kuwa mshtakiwa alitenda kosa chini ya Kifungu cha 39(2)(d) cha Sheria ya Kanuni ya Adhabu (Penal Code). Mahakama ilielezwa kuwa mshtakiwa alichapisha taarifa hiyo kwa kuwaalika waandishi wa habari kwenye mkutano na kutoa kauli hizo mbele yao, jambo lililosababisha taarifa hizo kurushwa kupitia Jambo TV na kufanya nia yake hiyo inayodaiwa kujulikana kwa Watanzania na wengine kupitia mitandao ya kijamii. Lissu agoma kuandika maelezo Kwa mujibu wa ushahidi wa ACP Bagyemu, baada ya mshtakiwa kukamatwa Mbinga na kupelekwa Dar es Salaam, alijaribu kuchukua maelezo ya onyo kutoka kwa mshtakiwa. Alimwonya mshtakiwa kuwa anakabiliwa na shtaka la uhaini chini ya Kifungu cha 39(2)(d) cha Sheria ya Adhabu na kumjulisha kuhusu haki zake za kisheria. Hata hivyo, mshtakiwa alikataa kutoa maelezo ya kina na kuandika: “Maelezo yangu nitayatoa mahakamani.” Shahidi wa doria mtandaoni Shahidi wa pili (PW2), Mkaguzi wa Polisi (Inspekta) John Kaaya, alidai kuwa Aprili 4, 2025, akiwa kazini akifanya doria mtandaoni, aliingia kwenye mtandao wa YouTube na kukutana na video iliyochapishwa kwenye chaneli ya Jambo TV. Kwa mujibu wa ushahidi wake, video hiyo ilikuwa na kichwa: “Tundu Lissu uso kwa uso na watia nia majimboni. Bila mabadiliko, hakuna uchaguzi.” Alitazama video hiyo na kubaini kauli zilizotolewa na mshtakiwa ambazo, kwa mtazamo wake, zilikuwa na viashiria vya uhalifu. Shahidi aliegemea kwenye kauli zilizodaiwa kutolewa na mshtakiwa kuhusu kuzuia uchaguzi, kuchochea uasi na kusababisha vurugu kubwa, ikiwemo hoja kwamba msimamo wa “bila mabadiliko, hakuna uchaguzi” uliashiria uasi, kwa kuwa walisema wangezuia uchaguzi na “kukitinukisha sana sana”. Shahidi alitafsiri kauli hizo kama ishara ya nia ya kukwamisha mchakato wa uchaguzi na kutoa vitisho dhidi ya Serikali, ambayo aliiona kama mamlaka kuu yenye jukumu la kusimamia sheria na kudumisha amani na usalama. Alirejelea kauli zinazodaiwa kutolewa na mshtakiwa kuhusu mahakama na majaji, ikiwemo madai kwamba mahakama hazifikiwi kwa urahisi na kwamba majaji wengi ni wanachama au wafuasi wa CCM. Kwa mujibu wake, aliona kauli hizo kuwa za kihalifu kwa sababu, kwa mtazamo wake, zilitoa taswira ya uongo kwamba mahakama hazina uwezo wa kutenda haki na zililenga kuitisha mhimili wa Serikali. Baada ya kutazama video hiyo, aliandika maelezo husika, ukurasa wa Jambo TV na kiungo cha video hiyo katika daftari lake la polisi. Aliripoti suala hilo kwa mkuu wa kitengo cha doria ya uhalifu wa kimtandao, na baadaye alielekezwa kuripoti kwa PW1, ACP Bagyemu. Alimuonesha video hiyo kwenye simu yake janja (smartphone), ikiwemo kipande alichokiona kama ni jinai. Aprili 7, alielekezwa kupakua video hiyo kutoka Jambo TV, ambayo aliiweka kwenye kihifadhi data (flash disk) aina ya KIOXIA chenye ukubwa wa GB 8. Akaiwekea nywila, kisha akaipa alama DM. Kwa mujibu wake, video hiyo ilikuwa imechapishwa Aprili 3, 2025, na watazamaji wake walikuwa wameongezeka na kufikia takriban 52,000. Aliikabidhi diski hiyo kwa mtunza vielelezo, ikarekodiwa katika rejista ya vielelezo, kisha akaandika maelezo ya ushahidi wake. Aprili 8, 2025, shahidi huyo alitakiwa na mpelelezi kutoa nywila ya diski hiyo, na akairekodi nywila hiyo kwenye kitabu cha kumbukumbu cha mpelelezi. Usikose kufuatilia sehemu ya pili kesho.